نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشیار دانشکدۀ حقوق دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 دکترای حقوق خصوصی، کارشناس حقوقی و کنسولی وزارت امور خارجه
3 دانش آموختۀ دکترای حقوق خصوصی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه، ارومیه، ایران
کلیدواژهها
عنوان مقاله English
نویسندگان English
Family disputes are one of the most common disputes among Iranians both inside and outside the country. For individuals who are Iranian citizens living in other countries, access to the Iranian judiciary or access to mechanisms that allow them to receive legal services from Iran becomes important in certain cases. Especially in the matter of divorce and separation, there is a possibility that one of the spouses may want to use the Iranian legal system for divorce. It is obvious that unnecessary strictness (in terms of formal and substantive laws and different procedures) can pave the way for deprivation of access to justice or to refer to other judicial systems.
In addition, the Family Protection Act provides for a non-judicial mechanism for divorces of Iranians abroad. The recognition and enforcement of divorce decisions issued by foreign courts is also an issue that Iranian courts deal with strictly, and it is necessary to examine the conditions and obstacles of such institutions. Finally, the article discusses the issue that using electronic litigation can facilitate Iranian citizens' access to the Iranian judiciary and enable judicial review of divorce cases.
The research method of this paper is descriptive. Given the theoretical nature of the research, the method of collecting field data will not be relevant, and due to the technical and legal approach of the research, the method of collecting data will be library-based; however, an attempt will be made to use judicial practice, court decisions, and related customs in analyzing the issues and topics.
Divorce and separation from each other are one of the problems of Iranians abroad, and most of Iran's missions abroad are involved in and related to such issues. In this regard, considering the legal gaps that exist, we see in practice that these shortcomings cause dissatisfaction among people when referring to the missions.
According to Articles 6 and 7 of the Civil Code and Articles 12 and 13 of the Constitution, divorce-related lawsuits are part of personal affairs and are generally subject to the law of the Islamic Republic of Iran. However, when considering the lawsuits, the court must take into account the law of the spouses' country of origin in the divorce proceedings.
Divorce, due to its specific formalities, is in a way within the jurisdiction of domestic courts. In cases where a divorce decision is issued by foreign courts, this decision needs to be ratified by Iranian courts. Therefore, if the decision issued by the foreign court is against the substantive laws of Iran, such a decision will not be enforceable in Iran.
Of course, in Iran, the personal status of non-Muslims (such as Christians, Jews, and Zoroastrians) is subject to the regulations of their own religion, based on the Civil Code and some specific laws. From Article 7 of the Civil Code: It follows that non-Muslim citizens are usually subject to the specific regulations of their own religion, except in cases where Iranian law provides otherwise. In addition, according to Article 13 of the Constitution, Zoroastrian, Jewish, and Christian Iranians are officially recognized as religious minorities and follow their religious regulations in personal matters (marriage, divorce, inheritance, etc.). At the same time, if the religious regulations of non-Muslims conflict with Iranian public law (such as public order or good morals), Iranian courts will refuse to ratify and, consequently, enforce such rulings.
In this paper, we will try to examine the jurisdiction of domestic courts over claims of Iranians abroad, the solutions provided by the legislator and the existing procedures in the representations of the Islamic Republic of Iran in dealing with divorce claims of couples abroad, and, given the increasing development of electronic litigation, we will present the necessary solutions for further progress of our country's legal system. This article examines the "Challenges and Issues of Divorce of Iranians Living Abroad with an Emphasis on Judicial Procedure" in four sections as follows: Divorce of Iranians Living Abroad: Substantive Regulations and Competent Court (Section One), Identification of Foreign Divorce Decisions in Iran (Section Two), Non-Judicial Mechanisms of Divorce of Iranians Living Abroad (Section Three), and Electronic Proceedings of Divorce of Iranians Living Abroad (Section Four), and finally, the conclusion and related suggestions are presented.
The approach of this paper is that although the Family Protection Act and the Consular Services Provision Circular (regarding the instructions for providing consular services at the embassy) have attempted to reduce or clarify the divorce procedures for Iranians abroad to some extent, this measure still faces numerous practical challenges, and the lengthy process, in some cases, discourages Iranian citizens from referring to Iranian law and courts.
کلیدواژهها English
ـ افتخارجهرمی، گودرز و السان، مصطفی، آیین دادرسی مدنی، جلد دوم، چاپ چهارم، (تهران: نشر میزان، 1403).
ـ السان، مصطفی، حقوق فضای مجازی، چاپ بیست و سوم، (تهران: نشر شهر دانش، 1402).
ـ السان، مصطفی و بهرامی، احسان، شرح جامع قانون آیین دادرسی مدنی و قوانین خاص مرتبط، چاپ چهارم، (تهران: دوراندیشان، 1403).
ـ السان، مصطفی، آیین دادرسی مدنی، جلد دوم، چاپ چهارم، (تهران: نشر میزان، 1403).
ـ السان، مصطفی، حقوق تجارت الکترونیکی، چاپ دهم، (تهران: انتشارات سمت، 1402).
ـ السان، مصطفی، دادرسی مدنی الکترونیکی، چاپ اول، (تهران: پژوهشگاه قوه قضائیه و مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه، 1403).
ـ جنیدی، لعیا، قانون حاکم در داوریهای تجاری بین المللی، چاپ اول، (تهران: نشر دادگستر، تهران 1376).
ـ داودی بیرق، حسین و السان، مصطفی، آیین دعاوی خانوادگی (به انضمام نمونه دادخواست ها و لوایح)، چاپ دوم، (تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه، تهران دی 1403).
ـ شمس، عبداله، اجرای احکام مدنی، جلد نخست، چاپ اول، (تهران: انتشارات دراک، پاییز 1397).
ـ کاتوزیان، ناصر، کلیات حقوق نظریه عمومی، چاپ نخست، (تهران: گنج دانش، 1401).
ـ مهاجری، علی، شرح جامع قانون اجرای احکام مدنی، جلد دوم، چاپ هفتم، (تهران: انتشارات فکرسازان، 1392).
ـ نجفیزاده، لیلا، شناسایی و اجرای آرای داوری داخلی در حقوق ایران و استرالیا، چاپ اول، (تهران: انتشارات دوراندیشان، 1403).
ب. مقالات:
ـ ارفع نیا، بهشید، «صلاحیت دادگاههای ایران در طلاق ایرانیان مقیم خارج از کشور»، تحقیقات حقوق بینالملل، شمارۀ 41، (پاییز 1397).
ـ توسلی نایینی، منوچهر، «بررسی یک رأی در مورد حکم طلاق صادره از دادگاه خارجی راجع به ایرانیان مقیم خارج از کشور»، مجلۀ دادرسی، شمارۀ 58، (مهر و آبان 1385).
ـ خالویی تفتی، سیدسجاد و آقاعباسی، رضا، «اهمیت و نقش دادرسی الکترونیکی در رسیدگیهای قضایی»، مجلۀ پژوهش و مطالعات علوم اسلامی، سال سوم، شمارۀ 28، (آبان 1400).
ـ صانعیان، علی اصغر، «شناسایی و اجرای حکم طلاق صادرشده از دادگاه داگلاس ایالت کلرادو کشور امریکا»، دوفصلنامۀ نقد و تحلیل آراء قضایی، دورۀ 1، شمارۀ 2 ـ شمارۀ پیاپی 2 (بهمن 1401).
ـ فریدمن، ریچارد دی، «شهادت از راه دور»، مترجم علیرضا قرجهلو، ماهنامۀ حقوقی کانون سردفتران و دفتریاران، شمارۀ 76، (دی 1386).
ـ کریمی، عباس؛ السان، مصطفی و آقایاری، محمد، «دادرسی مدنی الکترونیکی»، فصلنامۀ مطالعات حقوق خصوصی، دورۀ 50، شمارۀ 2، (تیر 1399).
ج. رویۀ قضایی، قوانین و مقررات:
ـ بخشنامۀ ارائۀ خدمات کنسولی (ناظر بر دستورالعمل انجام خدمات کنسولی در نمایندگی)، ابلاغی طی نامۀ شمارۀ ۲۰۰۰/۷۲۰/۲۷۴ مورخ 18/01/1399 توسط وزیر امور خارجه. منبع: https://dotic.ir/news/7089 (تاریخ مشاهده جمعه - 02 خرداد 1404).
ـ دستورالعمل هوشمندسازی و الکترونیکیشدن فرایندها و پروندههای قضایی، بخشنامۀ شمارۀ ۹۰۰۰/۱۵۷۸۷/۱۰۰ مورخ 29/03/1403 رئیس قوه قضاییه.
ـ رأی شمارۀ ۹۱۰۹۹۷۰۹۰۶۸۰۱۸۳۰ مورخ 1391.12.09 شعبۀ ۸ دیوانعالی کشور به نقل از (https://wikihoghoogh.net/wiki ـ تاریخ مراجعه پنجشنبه ـ ۲۸ فروردین ۱۴۰۴).
ـ رأی شمارۀ 9309970220201179 مورخ 12/07/1393 شعبۀ 2 دادگاه تجدیدنظر استان تهران؛ به نقل از: سامانه ملی آرای قضایی، پژوهشگاه قوه قضاییه (https://ara.jri.ac.ir/Judge/Text/10334 ) (تاریخ مراجعه پنجشنبه ـ ۲۸ فروردین ۱۴۰۴).
ـ رأی شمارۀ ۹۴۰۹۹۷۰۲۲۲۴۰۰۵۵۰ مورخ 09/04/1394 شعبۀ۲۴ دادگاه تجدیدنظر استان تهران؛ به نقل از: سامانه ملی آرای قضایی، پژوهشگاه قوه قضاییه (https://ara.jri.ac.ir/Judge/Text/38009) (تاریخ مراجعه پنجشنبه ـ ۲۸ فروردین ۱۴۰۴).
ـ رأی شمارۀ ۹۴۰۹۹۷۰۲۲۳۰۰۰۸۳۵ مورخ 31/05/1394 شعبۀ 30 دادگاه تجدیدنظر استان تهران؛ به نقل از: ویکی حقوق (https://wikihoghoogh.net ) (تاریخ مراجعه پنجشنبه ـ ۲۸ فروردین ۱۴۰۴).
ـ رأی شمارۀ 9409981310800209 مورخ 20/04/1395 شعبۀ بیستودوم دیوانعالی کشور؛ به نقل از: سامانه ملی آرای قضایی، پژوهشگاه قوه قضاییه (https://ara.jri.ac.ir/Judge/Text/10334 ) (تاریخ مراجعه پنجشنبه ـ ۲۸ فروردین ۱۴۰۴).
ـ رأی مورخ 03/03/1400 صادرشده از شعبۀ 13 دادگاه تجدیدنظر استان مازندران (به نقل از: صانعیان، علی اصغر، «شناسایی و اجرای حکم طلاق صادر شده از دادگاه داگلاس ایالت کلرادو کشور امریکا»، دوفصلنامۀ نقد و تحلیل آراء قضایی، دورۀ 1، شمارۀ 2 ـ شمارۀ پیاپی 2 بهمن 1401).
ـ رأی مورخ 10/04/1394 شعبۀ دیوانعالی کشور [بدون ذکر شمارۀ شعبه و شمارۀ رأی]؛ به نقل از: سامانه ملی آرای قضایی، پژوهشگاه قوه قضاییه (https://ara.jri.ac.ir/Judge/Text/25974) (تاریخ مراجعه پنجشنبه ـ ۲۸ فروردین ۱۴۰۴).
ـ قانون الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون شناسایی و اجرای احکام داوری خارجی، تنظیمشده در نیویورک بهتاریخ 10 ژوئن 1958 میلادی (03/04/1337ه.ش)، مصوب 21/01/1380 مجلس شورای اسلامی.
ـ «قانون تصویب معاهدۀ (کنوانسیون) سازمان ملل متحد راجع به استفاده از ارتباطات الکترونیکی در قراردادهای بین المللی» مصوب 29/06/1402 مجلس شورای اسلامی.
ـ ماده واحدۀ قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق، مصوب 21/12/1370 مجلس شورای اسلامی.
ـ نظریه مشورتی شمارۀ 2932/7 ـ 17/05/1389 ادارۀ حقوقی قوه قضائیه.
References
