پژوهش حقوق خصوصی

شرایط و آثار قوة قاهره در اصلاحات قانون مدنی فرانسه مصوب 2016 و استفاده از آن برای رفع کاستی‌های نظام حقوقی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سید حسین صفایی 1
محمدهادی جواهرکلام 2

1 استاد بازنشسته گروه حقوق خصوصی و اسلامی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، و استاد دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات،تهران، ایران

2 ستادیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی،تهران، ایران

https://doi.org/10.22054/jplr.2022.68563.2688
چکیده
در این نوشتار شرایط و آثار قوة قاهره در اصلاحات قانون مدنی فرانسه مصوب 2016، به‌منظور استفاده از راه‌حل‌های قانون‌گذار فرانسوی برای رفع کاستی‌های نظام حقوقی ایران، با روش تحقیق توصیفی تحلیلی، مطالعه و بررسی شده است. پرسش اصلی این است که شرایط و اوصاف قوة قاهره چیست و معیار تشخیص آنها نوعی است یا شخصی یا نوعیِ نسبی و فورس‌ماژور چه آثاری بر قراردادها، تعهدات قراردادی و مسئولیت قراردادی دارد؟ مطالعة تطبیقی در حقوق ایران و فرانسه نشان می‌دهد که غیرقابل اجتناب بودن (عدم امکان رفع و دفع حادثه) و غیرقابل پیش‌بینی بودن حادثه، با معیار نوعی نسبی و نیز عدم امکان اجرای قرارداد، با معیار نوعی، شرط تحقق قوة قاهره هستند؛ اما خارجی بودن حادثه شرط مستقلی نیست و به همان عدم امکان جلوگیری از حادثه (قابل اجتناب نبودن) برمی‌گردد. همچنین برخلاف حقوق فرانسه، قانون‌گذار ایران آثار قوة قاهره بر خود قرارداد و تعهدات قراردادی را پیش‌بینی نکرده و اثر فورس‌ماژور بر مسئولیت قراردادی نیز به‌صورت ناقص بیان شده و همین امر سبب اختلاف بین آرای قضایی شده است. از این‌رو پیشنهاد می‌شود قانون‌گذار در قالب طرح اصلاح قانون مدنی، در ماده 227 شرایط تحقق (اوصاف و ضابطة تمیز) قوة قاهره را مقرر دارد و در ماده 229، آثار فورس‌ماژور بر قرارداد و تعهدات قراردادی و جبران خسارت ناشی از عدم اجرا یا تأخیر در انجام تعهد را مشخص نماید.

کلیدواژه‌ها

قوة قاهره (فورس‌ماژور)
خارجی بودن
غیرقابل اجتناب بودن (مقاومت‌ناپذیر بودن)
قابل پیش‌بینی نبودن
عدم امکان اجرای قرارداد
مسئولیت قراردادی
انحلال قرارداد
تعلیق اجرای تعهد

عنوان مقاله English

Conditions and effects of the Force Majeure in the 2016 amendments to the French Civil Code, and use it to eliminate the shortcomings of the Iranian legal system

نویسندگان English

Seyyed Hosein Safaii 1
Mohammad Hadi Javaherkalam, 2
1 : Professor, Department of Private and Islamic Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Private Law, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabataba'i University,Tehran, Iran
چکیده English

In this article, the conditions and effects of the force majeure in the amendments to the French Civil Code adopted in 2016, in order to use the solutions of the French legislature to eliminate the shortcomings of the Iranian legal system have been studied by descriptive-analytical research method. The main question is what are the conditions and characteristics of the force majeure and what is the criterion for distinguishing them, either personal or relative, and what effect does force majeure have on contracts, contractual obligations and contractual liability? A comparative study of Iranian and French law shows that the inevitability (impossibility of eliminating and repelling the accident) and the unpredictability of the accident, with a kind of relative criterion, and also the impossibility of executing the contract, with an objective criterion, are conditions for the realization of force majeure; But the externality of the accident is not an independent condition and refers to the same impossibility of preventing the accident (not being avoidable). Also, contrary to French law, the Iranian legislature did not anticipate the effects of the force majeure on the contract itself and the contractual obligations, and the effect of force majeure on contractual liability was also incompletely stated, which has led to differences between judicial decisions. Therefore, it is suggested that the legislator, in the form of a Civil Act amendment plan, in Article 227 stipulates the conditions for the realization (characteristics and criteria of distinction) of force majeure and in Article 229, the effects of force majeure on the contract and contractual obligations and compensation for non-implementation or Specify the delay in fulfilling the obligation.

کلیدواژه‌ها English

force majeure
externality
unavoidability (irresistibility)
unpredictability
impossibility of contract execution
contractual responsibility
contract dissolution
Suspension of obligation performance
جعفری لنگرودی، محمدجعفر، حقوق تعهدات، (تهران: گنج دانش، چاپ 4، 1389).
شهیدی، مهدی، آثار قراردادها و تعهدات، (تهران: مجد، چاپ 3، 1386).
صفایی، سیدحسین، مقالاتی درباره حقوق مدنی و حقوق تطبیقی، (تهران: میزان، چاپ 2، 1386).
صفایی، سیدحسین، قواعد عمومی قراردادها، (تهران: میزان، چاپ 32، 1399).
صفایی، سیدحسین؛ و جواهرکلام، محمدهادی، حقوق مدنی پیشرفته، جلد 2: نمایندگی و امانت، (تهران، شرکت سهامی انتشار، 1400).
صفایی، سیدحسین؛ و حسینی، سید احسان، اشخاص و اموال، (تهران: میزان، چاپ 29، 1399).
صفایی، سیدحسین و همکاران، حقوق بیع بین‌المللی، (تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ 8، 1397).
کاتوزیان، ناصر، اعمال حقوقی (قرارداد – ایقاع)، (تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ 9، 1383).
کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، جلد 4: اجرای قرارداد، (تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ 5، 1387).
کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، جلد 5: انحلال قرارداد، (تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ 5، 1387).
ب) عربی
سبحانى، جعفر، المختار فی أحکام الخیار، (قم: مؤسسه امام صادق(ع)، 1414 ق).
طوسى(شیخ)، محمد، الاستبصار، (تهران: دارالکتب الإسلامیة، ج3، 1390 ق).
طوسى(شیخ)، محمد، تهذیب الأحکام، (تهران: دارالکتب الإسلامیة، ج7، چاپ 4، 1407 ق).
عاملى(حرّ)، محمد، وسائل الشیعة، (قم: مؤسسه آل‌البیت (ع)، جلد 19، 1409 ق).
عیسی، هیثم‌السید أحمد، «مدی انطباق نظریۀ القوۀ القاهرۀ علی جائحۀ فیروس کورونا (SARS-Cov-2) فی إطار العقود المدنیۀ»، (بی‌تا)، فی:
https://jdl.journals.ekb.eg/article_174403_7deb604bb8cc8be0ba3c627c6cb3379a.pdf
کلینى، محمد، الکافی، (تهران: دارالکتب الإسلامیة، جلد 5، چاپ 4، 1407 ق).
پژوهش حقوق خصوصی
دوره 10، شماره 39
تابستان 1401
صفحه 9-38

صفحه اصلی

اعضای هیات تحریریه

راهنمای نویسندگان

تماس با ما