تاثیر قوه قاهره بر سرنوشت و مبنای عدم مسئولیت در نقض تعهدات منفی قراردادی (مطالعه تطبیقی در حقوق مدنی افغانستان و ایران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

. استادیار دانشگاه غرجستان، افغانستان

10.22054/jplr.2019.40812.2171

چکیده

قانون‌گذاران هر دو کشور افغانستان و ایران حادثه خارجی غیرقابل‌اجتناب را سبب رفع مسئولیت دانسته­اند که قوه قاهره نیز به‌عنوان یکی از مصادیق آن به شمار می­رود. اکنون با توجه به تأثیر قوه قاهره بر مسئولیت متعهد و از سویی تفاوت ماهوی میان تعهدات منفی و مثبت، در پی پاسخ به این سوال هستیم که آیا این تفاوت، تأثیری بر سرنوشت تعهد، مبنای رفع مسئولیت و آثار آن دارد. بدین لحاظ، این جستار با مراجعه به منابع کتابخانه­ای و گردآوری داده­ها و با روش توصیفی_تحلیلی در پی پاسخ به این سوالات برآمده و با لحاظ قواعد عمومی، مبانی فقهی و ارائه مباحث تحلیلی، نحوه تأثیر قوه قاهره در نقض تعهدات منفی را نسبت به تعهدات مثبت متفاوت یافته و بر همین اساس نیز، مبنای رفع مسئولیت را در تعهدات منفی قراردادی، رفع تعهد و درنتیجه فقدان اجتماع شرایط لازم برای احراز مسئولیت می‌داند. در این حالت به سبب وجود قوه قاهره، قرارداد میان طرفین نیز می­تواند فسخ یا معلق گردد. همچنین با لحاظ مبنای اتخاذشده، وجه التزام به سبب عدم اجرای قرارداد برخلاف وجه التزام به سبب تأخیر در اجرای تعهد، در فرض وقوع قوه قاهره همچنان قابل مطالبه است.

تازه های تحقیق

-

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Effect of Force Major on Destiny &Base of Non-responsibility in Breach of Contractual Omission Obligations (Comparative Study Between Afghanistan &Iran Civil Law)

نویسنده [English]

  • alireza ibrahimy
law faculty, gharjistan university/ Afghanistan
چکیده [English]

legislators in both countries Afghanistan and Iran have provided that, happening unavoidable external event is a cause for non-responsibility that Force major is one type of the event. Now considering effect of the event on obligator’s responsibility and also natural difference between omission and positive obligations, we must to answer this, has the difference what effect on the destiny of the obligation and basis of non-responsibility. According to this, this paper by referring library resources and using analytic-description methods tries to specify the answer for the questions. By precise analyzing and general legal rules and jurisprudence, how the effect of the force major on breaking omission obligation is different than positive one and for this reason, the basis of non-responsibility is the removal of obligation and in result, lack of necessary conditions for establishing responsibility in contractual liability. also by happening the force major, the obligation is suspended or the contract is terminated. In this situation, by the basis, the consideration for none-performance of contract is claimable against where it is provided for delay in performance of the contract, if the force major take places.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Termination
  • Removal of Obligation
  • Suspension of Obligation
  • Consideration
  • Adjustment of Obligation
-    ابراهیمی علیرضا، ضمانت اجراهای قابل استناد در نقض تعهد منفی قراردادی (مطالعه تطبیقی در حقوق مدنی افغانستان و ایران)، (تهران: قانون­یار، 1398).

-    ابهری علی­آباد حمید، تأثیر قوه قاهره در مسئولیت مدنی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه تهران)، (تهران: بی نا، 1375).

-    انصاری مرتضی، مکاسب، ج 2، (قم: منشورات دار الذخایر، 1411).

-    بجنوردی سید محمد، قواعد فقهیه، (تهران: میعاد، 1372).

-    بهرامی احمدی حمید، قواعد فقه (لاضرر)، ج 2، (تهران: دانشگاه امام صادق (ع)، 1390).

-    جعفری لنگرودی محمدجعفر، دائره‌المعارف حقوق مدنی و تجاری، (تهران: کتابخانه گنج دانش، 1388).

-    __________________، ترمینولوژی حقوق، (تهران: ابن‌سینا، 1346).

-    __________________، حقوق تعهدات، ج 1، (تهران: کتابخانه گنج دانش، 1378).

-    حاجی ویسی پریسا، بررسی تطبیقی ضمانت اجرای تعهد منفی در حقوق ایران و انگلیس (پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه بین­المللی امام خمینی)، (قزوین: بی نا، 1390).

-    حصکفی علاءالدین محمد، الدر المختار شرح تنویر الابصار، ج 6، (بیروت: دارالفکر، 1415).

-    حلی حسن بن یوسف، تذکره الفقها، ج 11، (قم: آل البیت علیهم السلام لاحیا الترث، 1414).

-    داراب پور مهراب، «ارزیابی تطبیقی ایفای عین تعهد»، فصلنامه تحقیقات حقوقی، ش 29 و 30 (1379).

-    ژوردن پاتریس، اصول مسئولیت مدنی، ترجمه مجید ادیب، (تهران: میزان، 1382).

-    سبحانی جعفر، قاعدتان فقهیتان (اللاضرر و الرضاع)، (قم: موسسه سیدالشهدا، 1408).

-    سنهوری عبدالرزاق احمد، مصادرالحق فی الفقه الاسلامی، ج 4، (بی‌جا: بی‌نا، 1959).

-    __________________، نظریه العقد، (بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیه، 1998).

-    شایگان سید علی، حقوق مدنی، (قزوین: طه، 1375).

-    شریفی، الهام­الدین و ناهید صفری، «مطالعه تطبیقی اثر هاردشیپ (عسر و حرج) در اصول حقوق قراردادهای اروپایی، اصول قراردادهای تجاری بین­المللی و حقوق ایران»، مجله نامه مفید، ش 79 (1389).

-    صفایی سید حسین، «قوه قاهره یا فورس ماژور»، فصلنامه حقوقی بین­المللی، ش 3 (1364).

-    __________________، حقوق مدنی و تطبیقی، (تهران: میزان، 1386).

-    عدل مصطفی، حقوق مدنی، (قزوین: بحرالعلوم، 1373).

-    عسکری سامان و هادی احتشامی، «مقایسه نظریه عقیم شدن قرارداد با نظریات قوه قاهره، تغییر اوضاع ‌و احوال و دشواری اجرای قرارداد»، فصلنامه مطالعات فقه و حقوق اسلامی، ش 14 (1395).

-    قاسم­زاده سید مرتضی، اصول قراردادها و تعهدات، (تهران: دادگستر، 1387).

-    کاتوزیان ناصر، حقوق مدنی، درس‌هایی از عقود معین، ج 1، (تهران: شرکت انتشار با همکاری بهمن برنا، 1373).

-    __________________، قواعد عمومی قراردادها، ج 5، (تهران: انتشار با همکاری بهمن برنا، 1376).

-    __________________، حقوق مدنی، نظریه عمومی تعهدات، (تهران: نشر دادگستر، 1379).

-    __________________، قواعد عمومی قراردادها، ج 4، (تهران: انتشار با همکاری بهمن برنا، 1380).

-    محقق حلی ابوالقاسم نجم­ الدین محمد، شرایع الاسلام فی مسایل الحلال و الحرام، ج 2، (قم: استقلال، 1409).

-    محقق داماد سید مصطفی، قواعد فقه (بخش مدنی 2)، (تهران: سمت، 1388).

-    __________________، قواعد فقه (مالکیت- مسئولیت)، (تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، 1389).

-    محمصانی صبحی، النظریه العامه للموجبات و العقود، (بیروت: دارالعلم للملایین، 1983).

-    مکارم شیرازی ناصر، القواعد الفقهیه، ج 2، (بی‌جا: مدرسۀ امام امیرالمؤمنین (ع)، 1410).

-    موصلی حنفی عبدالله، الاختیار لتعلیل المختار، ج 1، (بیروت: دار الارقم، بی تا).

-    نجفی محمدحسن، جواهر الکلام، ج 27، (تهران: دار الاسلامیه، 1365).

قوانین و مقررات

-    قانون مدنی افغانستان، 1354

-    قانون مدنی ایران، 1310

-    قانون دریایی ایران، 1343

-    لایحه قانونی راجع به رفع تجاوز و جبران خسارات وارده به املاک، 1358