نقدی بر مادۀ 14 قانون آیین دادرسی کیفری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد حقوق خصوصی/ دانشگاه بوعلی سینا

2 استادیار حقوق خصوصی - دانشگاه بوعلی سینا همدان

چکیده

خسارت‌های وارده ناشی از جرم در حقوق ایران ازجمله در ماده 14 قانون آیین دادرسی کیفری جدید به مادی، معنوی و منافع ممکن‌الحصول تقسیم‌شده است. با توجه به تصویب این قانون که تحولی در پاره‌ای از قواعد مسئولیت مدنی می‌باشد، از موارد قابل انتقاد آن خارج کردن خسارت ناشی از جرائم موجب دیه و تعزیرات منصوص شرعی از شمول اصل جبران کامل خسارات است، بدون آنکه تعریفی جامع از خسارت معنوی و تعزیرات منصوص شرعی ارائه داده باشد.
مطالبه خسارت معنوی و منافع ممکن‌الحصول در جرائم موجب تعزیرات منصوص شرعی و دیه فقط در مواردی که حکم به خسارت مالی نباشد، امکان‌پذیر است. محدودیت اعمال‌شده در تبصره 2 ماده 14 ق.د.ک. جدید شامل منفعت ازدست‌رفته در جرائم علیه اموال نبوده و می‌توان آن را مطالبه کرد و مصادیق تعزیرات منصوص شرعی با توجه به روایات، نمی‌تواند شامل از دست رفتن منافع ممکن‌الحصول شود و در جرائم موجب قصاص، حد و تعزیر غیرمنصوص، منافع ممکن‌الحصول و خسارت معنوی قابل مطالبه و مطابق ماده 14 منظور مقنن جبران خسارت معنوی به وجه مادی و غیر آن است.
 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

a criticism of article 14 of criminal procedure law

نویسندگان [English]

  • Abolfazl hedayati mahbob 1
  • Mohammad Hassan Asadi 2
1 Master of science private law of Bu-Ali Sina University
2 Assistant Professor private law of Bu-Ali Sina University
چکیده [English]

 In Iranian law and in accordance with Article 14 of the new Criminal Procedure Code, losses resulting from a crime are divided into material, spiritual and possible profits. This Code has made a significant change to some rules on civil liabilities. Having said that, it may be criticized on the ground that it excludes the compensation caused by crimes leading to mulct (Diyah) and authoritative legal Ta’zir from the full compensation principle without providing a comprehensive definition for spiritual losses and without proposing an accurate definition and example for authoritative legal Ta’zir.
Claim for spiritual and possible profits losses leads to authoritative legal Ta’zir.  Mulct shall happen in cases in which the sentence is not a financial loss and its compensation is sentenced to be non-financial. The limitation applied by Note2 in Article14 does not include the lost profits in crimes against properties and hence it can be claimed. The authoritative legal Ta’zir instances, based on Narratives, may not include losing possible profits, and in crimes causing retaliation, Haad (punishment by lash), non-authoritative legal Ta’zir of possible profits and spiritual losses, it will be claimed. According to Article14 of new Criminal Procedure Code, the legislator refers to compensation for spiritual losses in a material or other ways.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Possible
  • Profits
  • Authoritative
  • Legal
  • Ta’Zir

-    آخوندی، محمود، آیین دادرسی کیفری، جلد 1، چاپ اول، (تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی 1368).

-    آشوری، محمد، آیین دادرسی کیفری، جلد اول، (تهران: انتشارات سمت 1375).

-    ابن­تیمیه،احمدبن عبدالحلیم بن تیمیه حرانی، المجموعه العلیه من کتب و رسائل و فتاوی، (بیروت: دارالمشرق 1421).

-    احمدمحمد، سلیمان، ضمان متلفات فی­الفقه الاسلامی، بی­چا، بی­جا، (انتشارات مطبعه السعاده 1405).

-    اردبیلی، عبدالکریم، فقه الحدود و التعزیرات، (قم: مکتب امیرالمؤمنین (ع) 1413).

-    بابابی، ایرج، شرایط خسارت قابل جبران، بی­چا، بی­جا، (کار تحقیقاتی در دانشگاه علامه طباطبائی 1381).

-    بهرامی احمدی، حمید، سوءاستفاده از حق، چاپ سوم، (تهران: انتشارات اطلاعات 1377).

-    پروین، فرهاد،  خسارت معنوی در حقوق ایران، چاپ اول، (تهران: انتشارات ققنوس 1379).

-    جزیری، عبدالرحمان‌ بن‌ محمد، الفقه علی المذاهب الاربعه، (بیروت: دار احیاء التراث العربی 1404).

-    حسینی عاملی، محمد جواد، مفتاح الکرامه، جلد6 ، (قم: نشر السلامیه 1417).

-    الحلی، شیخ­حسینی، بحوث فقهیه، (بیروت: مؤسسه المنار 1415).

-    حسینی، فاطمه سادات؛ قیوم زاده، محمود؛ رهبرپرو، محمدرضا، «بررسی فقهی و حقوقی ضرر معنوی در قذف»، مجله پژوهش های فقه و حقوق اسلامی، شماره 41، (1394)

-    خوانساری، احمد، جامع المدارک فی شرح المختصر النافع، جلد 5، چاپ دوم، بی­جا، (انتشارات مؤسسه اسماعیلیه 1405).

-    خوئی، ابوالقاسم، مصباح الفقاهه، (بیروت : دارالحادی 1423).

-    خادم سربخش، مهدی؛ سلطانی­نژاد، هدایت­الله، « اصل قابلیت جبران کلیۀ خسارات»، مجله مبانی فقهی حقوق اسلامی، سال ششم، شماره دوازدهم، (1392).

-    خداداده، منیژه؛ الهیان، مجتبی، «ممکن­الحصول و صدق اتلاف»، مجله مطالعات علوم اجتماعی، دورۀ سوم، شماره 1، (1396).

-    رشتی، حبیب‌الله بن محمدعلی(بی­تا)، رسالۀ فی­ الغصب، تهران: سنگی.

-    زراعت، عباس، شرح مبسوط قانون مجازات اسلامی 1392، جلد 1، (تهران: انتشارات جاودانه 1393).  

-    زحیلی، وهبه، الفقه الاسلامی و ادلته، جلد 4، (دمشق: دارالفکر 1404).

-    الزحیلی، وهبه، الفقه الاسلامی و ادلته، چاپ دوم، بی­جا، (انتشارات دارالفکر 1409). 

-    ساریخانی، عادل؛ اکرمی­سراب، روح­الله،«بررسی فقهی حقوقی تعزیرات با تأکید بر قانون مجازات اسلامی مصوب 1392»، مجله پژوهش حقوق کیفری، سال پنجم، شمارۀ 2، (1393).

-    ساریخانی، عادل؛ توکل پور، محمد هادی، «مفهوم شناسی «تعزیرات منصوص شرعی» با تأکید بر نظر شورای نگهبان»، مجله دانش حقوق عمومی، سال پنجم، شماره 14، (1395).

-    سرخوش، جواد؛ پژم، کلثوم، «بررسی رویکرد فقهی و حقوقی قوانین جاری نسبت به خسارات معنوی ناشی از جرم در حقوق کیفری ایران»، مجله مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه،  شماره 20، (1396).

-    الشافعی، الاسیوطی(بی­تا)، الاشباه و الانظائر، بی­چا، بی­جا، انتشارات مصطفی محمد.

-    شهیدثانی،زین­الدین بن علی بن مشرف عاملی، مسالک الافهام، جلد 16، (تهران: چاپخانه مؤسسه پاسدار اسلام 1419).

-    طباطبائی یزدی، کاظم، تکمله عروه الوثقی، جلد 1، (قم: نشر داوری 1367).

-    عمید زنجانی، عباسعلی، موجبات ضمان، (تهران: انتشارات میزان 1382).

-    العاملی، زین­الدین(شهید ثانی)،  الروضه البهیه فی شرح المعه الدمشقیه، جلد 3، چاپ دوم، بی­جا، (انتشارات ارغوان دانش 1425).

-    العاملی، محمد بن جمال الدین مکی(شهید اول)، غایه المراد، جلد 2، بی­چا، بی­جا، (انتشارات مرکز الابحاث و الدراسات الاسلامیه 1415).

-    فخر المحققین، ایضاح الفوائد، جلد 2، بی­چا، بی­جا، (انتشارات اسماعیلیان 1388).

-    الکاسانی، علاءالدین ابی بکر بن مسعود، بدایع­الصنایع، بی­چا، بی­جا، (انتشارات دارالفکر 1417). 

-    متین، احمد، مجموعه رویه قضایی، (تهران: انتشارات رهام 1381).

-    محقق حلی، شرایع السلام، جلد 3، بی­چا، بی­جا، (انتشارات دارالتفسیر 1425).

-    موسوی بجنوردی، حسن، القواعد الفقهیه، جلد 5، (قم: نشر الاسلامیه 1417).

-    نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع السلام، جلد 40، (تهران: المکتبة الاسلامیه 1367).

-    نجفی، محمدحسن، جواهرالکلام فی شرح شرایع السلام، جلد 37، چاپ چهاردهم، بی­جا، (انتشارات دارالکتب الاسلامیه 1374).

 

سایت­های اینترنتی

-    Available athttp://rc.majlis.ir/fa, Accessed May 24, 2013.[Internet].

-    http://j.ijri.ir/SubSystems/Accounting/login.[Internet].

قوانین

-    قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، 1358.

-    قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1339.

-    قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1378.

-    قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392.

-    قانون آیین دادرسی مدنی.

-    قانون مجازات اسلامی(تعزیرات و مجازات های بازدارنده) مصوب 1375.

-    قانون مجازت اسلامی 1392.

-    قانون مدنی.

-    قانون مسئولیت مدنی 1339.