ایقاع خیاری در فقه امامیه و حقوق موضوعه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده حقوق دانشگاه آزاد تهران مرکزی

2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه علوم قضائی

چکیده

در قانون مدنی، خیارات یکی از مباحث مربوط به معاملات است. ماده 456 قانون مدنی مقرر می‏دارد: «تمام انواع خیارات در جمیع معاملات لازمه ممکن است موجود باشد مگر خیار مجلس و حیوان و تأخیر ثمن که مخصوص بیع است»، لذا قانون مذکور خیار را ویژه معامله دانسته است. اگر کلمه معاملات در این ماده را در معنی اعم و شامل عقد و ایقاع بدانیم، در این صورت بحث از ایقاع خیاری بر اساس این ماده نیز قابل توجیه است. در فقه و حقوق موضوعه، اغلب نویسندگان، خیار فسخ در ایقاع را به دلیل عدم مشروعیت فسخ در ایقاع و عدم تعلق فسخ بر معدوم جایز ندانسته‏اند و برخی نیز در این خصوص ادعای اجماع دارند. خلاف نظر غالب و نظر مخالفین نیز محل تأمل و توجه است و با فرض رعایت قواعد، تعارضی بین شرط خیار و طبیعت ایقاع وجود ندارد؛ بنابراین در این نوشتار به بررسی امکان درج خیار شرط در ایقاع با توجه به حقوق موضوعه و نظرات حقوقدانان و فقها امامیه پرداخته و با تحلیل و رد دلایل مخالفین شرط خیار در ایقاع، چنین شرطی صحیح دانسته شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Optional unilateral act of termination in Jurisprudence and law

نویسندگان [English]

  • mohammadreza pirhadi 1
  • Vahid Nazari 2
1 Assistant Professor of Private Law of University Azad Tehran markazi
2 PhD Student of Private Law in University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran, IRAN
چکیده [English]

In civil law, option is one of the issues related to and discussed in deals and contracts. This means that Article 456 of the Civil Code provides that:» All types of options may be available in all transactions unless option of contract-meeting and animal and delayed payment of the price, which is for sale«, therefore that law has specified the option for transaction. In jurisprudence and law, the vast majority of writers, do not approve the option of termination in unilateral legal act, because in the unilateral legal act without option to termination, termination is illegitimacy, As well as the destruction is not entitled to terminate and some also claim consensus in this regard. However reasonably, there is no conflict with the option of termination and the nature of unilateral legal act. Therefore this is paper explains possibility or impossibility of option of condition in a unilateral legal act according to law and lawyers and jurists opinions; and consider possible and correct and valid the option of condition by ruling out other causes of its nullity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Option
  • option of condition
  • Unilateral Legal act
  • Release
  • Optional unilateral act of termination
-    اصغری آقمشهدی فخرالدین و منصوری بهزاد، «بررسی فقهی حقوقی خیار شرط در ایقاع» مطالعات اسلامی: فقه و اصول، سال چهل و سوم، شماره پیاپی 1/86 (1390).

-    الآخوند الخراسانی محمدکاظم، حاشیه کتاب المکاسب، (الطبعة الأولى، وزارت ارشاد اسلامی، 1406 ه ق).

-    الإصفهانی محمدحسین، حاشیه کتاب المکاسب، ج 4، (الطبعة الأولى، الناشر المحقق، 1419 ه ق).

-    الانصاری الشیخ مرتضی، کتاب المکاسب، ج 5، (چاپ الاولی، ناشر المؤتمر العالمی بمناسبه الذکری المئویه الثانیه لمیلاد الشیخ الانصاری،1420 ه ق). همچنین چاپ سنگی مکاسب (1375 ه ق).

-    الحسینی السید محمدجواد، مفتاح الکرامةفی شرح قواعد العلامة، الجزء الرابع عشر، (مؤسسه النشر الإسلامیالتابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة،1418 ه ق).

-    الطباطبایی الیزدی سید محمدکاظم،  حاشیه المکاسب، ج 2، (موسسه اسماعیلیان لطباعه و النشر و التوزیع، 1378).

-    اللاری السید عبدالحسین، التعلیقة على المکاسب، جلد 2، (چاپ الأولى، اللجنة العلمیة للمؤتمر - مؤسسه المعارف الإسلامیة، 1418 ه ق).

-    الهمدانی الحاج آقا رضا، حاشیه کتاب المکاسب، (الطبعة: الأولى، المطبعة: ستاره قم،1420 ه ق).

-    الخوئی السید محمدتقی، الشروط أو الالتزامات التبعیة فی العقود، جلد 2-3، (چاپ الأولى، دار المؤرخ العربی - بیروت – لبنان،1414 ه ق- 1993 م).

-    جعفری لنگرودی محمدجعفر، مسبوط در ترمینولوژی حقوق، جلد اول، (تهران: گنج دانش، 1378).

-    _____________________، دایرة‌المعارف حقوق مدنی و تجارت، (تهران: گنج دانش، 1388).

-    حسینی شیرازی محمد، الفقه، (بیروت: دارالعلوم، 1409 ه ق).

-    حقیقت صبا، «بررسی شرط در ایقاعات با رویکردی بر نظر امام خمینی» پژوهشنامه متین، سال نوزدهم، شماره هفتاد و ششم (1396).

-    رضا نژاد لقمان، «رابطه تولیدی منطقی در ادراکات حقیقی و اعتباری» فصلنامه صدرا، شماره نوزده (1396). قابل‌دسترس در سایت: http://www.talie.ir آخرین بازدید: 20/3/95.

-    شهیدی مهدی،  سقوط تعهدات، 0چاپ ششم، تهران: انتشارات مجد،1390).

-    شهیدی تبریزی میرزا فتاح، هدایة الطالب الی اسرار المکاسب، جلد 3، (قم: چاپخانه اطلاعات، 1375).

-    صفایی حسین، قواعد عمومی قراردادها، جلد دوم، (چاپ دوازدهم، تهران: میزان، 1390).

-    عباسی جمیله و نیک نژاد عباس، «ماهیت و اقسام ایقاعات» سومین کنفرانس ملی علوم انسانی (1396). قابل‌دسترس در سایت: www.hmconf.ir آخرین بازدید: 23/10/96.

-    ___________________________، «شرایط صحت ایقاعات» سومین کنفرانس ملی علوم انسانی (1396). قابل‌دسترس در سایت: www.hmconf.ir آخرین بازدید: 23/10/96.

-    فصیحی زاده علیرضا و کیانی عباس، «تحلیل حقوقی اندراج شرط در ایقاع و آثار آن» آموزه‌های فقه مدنی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شماره 9 (1393).

-    کاتوزیان ناصر،  قواعد عمومی قراردادها، جلد 5، (چاپ هشتم، تهران: شرکت سهامی انتشار،1393).

-    ____________، ایقاع، چاپ ششم، (تهران، نشر میزان، 1393).

-    کلانتر سید محمد، کتاب المکاسب (المحشی)، جلد 15، (چاپ سوم، دارالکتاب، 1410ه ق).

-    محقق داماد سیدمصطفی،  قواعد فقه (بخش مدنی ٢)، (چاپ هشتم، تهران: سمت، 1387).

-    محمدی سام و عبدالکریمی هیوا، «بررسی جریان خیار در ایقاعات» فصلنامه پژوهش حقوق خصوصی، شماره هفدهم (1395).

-    میرزایی علیرضا، گزیده متون حقوقی فرانسه، (چاپ اول، تهران: انتشارات بهنامی، 1381).

-    وکس ریموند،  فلسفه حقوق، ترجمه: باقر انصاری و مسلم آقایی طوق، (تهران: انتشارات جنگل، چاپ اول، 1389).